Fonksiyonel Antrenman Bir Balon mu?

Fonksiyonel antrenman son yılların en çok konuşulan kavramlarından biri. Ancak terimin ne anlama geldiği konusunda ciddi bir kafa karışıklığı var.

Kavramı popülerleştiren isim Michael Boyle. Onun tanımına göre fonksiyonel antrenman, amaca uygun, izole olmayan, çok eklemli ve branşın hareket yapısına uygun antrenmandır.

Boyle kitabında aslında fonksiyonel antrenmanı tanımlamaktan çok, neden makinelerle çalışmamamız gerektiğini ve izole antrenmanların sporcular için uygun olmadığını vurgulamaya çalışmış. Açıkça yazmasa da vücut geliştirme tarzı antrenmanlardan uzaklaşmak gerektiğini savunmuş. Bu haliyle kavram bir tanımdan çok bir karşı duruş olarak şekillenmiş.

İzole Antrenman Nedir?

İzole antrenman, basit anlamda tek bir kas grubunu çalıştırmaktır. Kuvvet faktörlerini hedefler. Maksimal kuvvet, çabuk kuvvet ve çabuk kuvvette devamlılık gibi özellikler bu yolla geliştirilir.

Buradaki Paradoks

İşte kafa karışıklığının asıl kaynağı burada. Boyle, izole antrenmanlara karşı çıkarken aynı kitapta izole antrenmanların gerekli olduğunu da belirtmiştir. Sinir iletimini artırmak ve stabilizasyonu geliştirmek için izole çalışmanın gerektiğini savunmuş. Bunun kendi tanımı içinde bir çelişki olduğunu da kabul etmiş.

Çelişki burada bitmiyor. Stabilizasyonun uzun vadeli yararı için izole antrenmanları savunurken, aynı mantığı maksimal kuvvet için makine kullanımına uygulamamış. Bu yönde karşıt bilimsel çalışmalar olmasına rağmen makineleri reddetmiştir. Yani aynı gerekçe bir yerde geçerli sayılırken başka bir yerde sayılmamıştır.

Hangisi Daha Yararlı?

Aslında sorulması gereken soru şu: içinde sıçrama, dönüş ve sürat gibi başka özellikler barındıran bütünleşik bir antrenman mı sporcunun performansını artırır, yoksa izole antrenmanlar mı?

Araştırmalar bütünleşik antrenmanların dönüş, çıkış ve sıçrama konusunda izole antrenmanlardan daha iyi sonuç verdiğini gösteriyor. Ancak burada önemli bir kayıt var: aradaki fark sanıldığı kadar büyük değil.

Futbolcularda Yapılan Karşılaştırma

Genç futbolcularda 10 ay süren bir çalışmada üç farklı yöntem karşılaştırıldı: klasik kuvvet antrenmanı, sprint ve pliometrik antrenman, fonksiyonel antrenman. Ölçülen özellikler maksimal kuvvet, sıçrama, yön değiştirme, 20 metre sürat ve öne sıçramaydı.

Sonuçlar beklenenin aksine çıktı. Maksimal kuvvette klasik kuvvet antrenmanı açık ara öndeydi. Öne sıçramada klasik kuvvet ve sprint pliometrik grupları fonksiyonel antrenman grubunu geçti. Diğer başlıklarda üç yöntem birbirine yakın sonuç verdi.

Bu kadar yararlı görülen fonksiyonel antrenman bu çalışmada neden geride kaldı? Cevap muhtemelen yöntemde değil, yöntemin nasıl kullanıldığında.

Asıl Sorun Nerede?

Kafa karışıklığının arkasında birkaç temel hata var.

Birincisi antrenman periyotlamasını göz ardı etmek. İkincisi hazırlık dönemi planlamalarını yok saymak. Üçüncüsü performans tabanlı düşünmemek; form dönemsel bir iştir ve tek bir harekete ya da mikro antrenmana indirgenemez. Dördüncüsü her dönemin farklı amacı olduğunu unutmak. Birinci hazırlık, ikinci hazırlık, müsabaka, plato ve reform dönemleri farklı motorik özellikleri geliştirme amacı taşır.

Beşincisi ve belki en önemlisi: diğer motorik özellikleri geliştirmeye hizmet eden antrenmanları kullanmak, fonksiyonel antrenman yapmadığımız anlamına gelmez. Bir sporcunun kuvvet çalışması da amaca hizmet ediyorsa fonksiyoneldir. Fonksiyonel hareket yoktur, fonksiyonel program vardır demek daha doğru.

Altıncısı antrenmanı performans bağlamından koparmak. Fizyolojik gereksinimler bazen hareketin biçimiyle ilgili gereksinimlerin önüne geçebilir. Yani hareketin şekline benzemesi tek başına yeterli değildir.

Yedincisi ise bir tutarsızlık. Amerikan fonksiyonel antrenman ekolü izole antrenmanlara karşı duruyor, fakat kendileri de antrenmana hareket bağlamında izole bakıyor.

Sonuç

Bu cümle aslında tüm tartışmanın özeti. Fonksiyonel antrenman bir balon mu diye sorulduğunda cevap ne evet ne hayır. Yöntemin kendisi değersiz değil, ancak bir antrenmanı fonksiyonel yapan şey hareketin görüntüsü değil, o dönemin ihtiyacına cevap vermesidir. Hazırlık döneminde maksimal kuvvet çalışması fonksiyoneldir. Müsabaka döneminde başka bir şey fonksiyoneldir.

Sorun kavramda değil, kavramın periyotlamadan koparılarak tek başına bir yönteme dönüştürülmesinde.

Peki doğrusu nasıl olmalı? Amaca yönelik antrenman tasarımını, stabilizasyon ilkelerini ve futbolda şut biyomekaniği örneğini ele aldığımız Tasarım Olarak Fonksiyonel Antrenman yazısında konuyu ayrıntılı olarak ele aldık.

Sıkça Sorulan Sorular

Fonksiyonel antrenman nedir?

Michael Boyle'un tanımına göre amaca uygun, izole olmayan, çok eklemli ve branşın hareket yapısına uygun antrenmandır. Ancak tanımın kendisi tartışmalıdır çünkü kitapta izole antrenmanların gerekliliği de kabul edilmiştir.

Fonksiyonel antrenman klasik kuvvet antrenmanından daha mı etkili?

Genç futbolcularda 10 ay süren bir çalışmada maksimal kuvvette klasik kuvvet antrenmanı belirgin şekilde önde çıktı. Öne sıçramada da klasik kuvvet ve sprint pliometrik grupları daha iyi sonuç verdi. Diğer ölçümlerde üç yöntem birbirine yakındı.

İzole antrenmanlar sporcular için gereksiz mi?

Hayır. Kavramı popülerleştiren Boyle bile sinir iletimini artırmak ve stabilizasyonu geliştirmek için izole çalışmanın gerekli olduğunu belirtmiştir. İzole antrenman maksimal kuvvet, çabuk kuvvet ve benzeri özellikleri hedefler.

Bir antrenmanı fonksiyonel yapan şey nedir?

Hareketin branşa benzemesi değil, o dönemin ihtiyacına cevap vermesidir. Hazırlık, müsabaka ve reform dönemleri farklı özellikleri geliştirme amacı taşır. Amaca hizmet eden her antrenman fonksiyoneldir.

Kaynaklar

Keiner M, Kadlubowski B, Sander A, Hartmann H, Wirth K. Effects of 10 months of speed, functional, and traditional strength training on strength, linear sprint, change of direction, and jump performance in trained adolescent soccer players. Journal of Strength and Conditioning Research, 2022; 36(8): 2236-2246.

DiStefano LJ, DiStefano MJ, Frank BS, Clark MA, Padua DA. Comparison of integrated and isolated training on performance measures and neuromuscular control. Journal of Strength and Conditioning Research, 2013; 27(4): 1083-1090.

Fatih Özkan.